Obowiązki sądu stwierdzającego wykonalność wyroku sądu polubownego

Istota sądownictwa arbitrażowego (polubownego) w Polsce

Sądownictwo polubowne w Polsce zostało uregulowane w V części Kodeksu postępowania cywilnego i obejmuje artykuły od art. 1154 do art. 1217.

Stosownie do w/w ustawy sądem polubownym jest sąd niepaństwowy, który orzeka w sporach cywilnoprawnych poddanych mu pod rozstrzygnięcie na mocy umowy stron – zapisu na sąd polubowny i orzekający w sprawach o prawa majątkowe oraz o prawa niemajątkowe mogące stanowić przedmiot ugody (z wyłączeniem spraw o alimenty).

Podstawą przekazania do rozstrzygnięcia sprawy cywilnej pod rozstrzygnięcie sądu polubownego stanowi zapis na sąd polubowny. W kodeksie postępowania cywilnego zapis na sąd polubowny unormowany jest w art. 1161§1 k.p.c. i wyraźnie wskazuję, iż jest dokonywany poprzez umowę stron.

Zapis na sąd polubowny występuje w 2 postaciach:

  • Klauzula arbitrażowa

  • Kompromis/umowa o arbitraż

Klauzula arbitrażowa jest umową mocą której strony poddają pod rozstrzygnięcie sądu polubownego spory mogące powstać w przyszłości i wynikające z konkretnego stosunku materialnoprawnego je łączącego np. współpraca handlowa, z reguły klauzula arbitrażowa jest zamieszczana w treści umowy głównej łączącej strony. Często klauzula arbitrażowa w swojej treści wskazuje stały sąd polubowny do rozstrzygania sporów mogących powstać między stronami.

Kompromis/umowa o arbitraż różni się od klauzuli arbitrażowej swoim doraźnym charakterem i dotyczy poddania pod rozstrzygnięcie sądu polubownego sporu już wynikłego. W tym przypadku to strony mogą zdecydować czy spór poddać pod rozstrzygnięcie stałego sądu polubownego czy powołanego ad hoc tj. do rozstrzygnięcia danej sprawy. Warto wskazać , iż jedynie w zakresie sporów z zakresu prawa pracy ustawodawca wyraźnie zarezerwował formę kompromisu, co zostało uregulowane w art. 1164 k.p.c.

Wyroki sądów polubownych, po ich uznaniu lub po stwierdzeniu ich wykonalności przez sąd powszechny, zrównane są mocą z wyrokami sądów powszechnych. Procedura uznania lub stwierdzenia wyroku lub ugody zawartej przed sądem polubownym odbywa się na posiedzeniu niejawnym i wymaga wcześniejszego wniosku strony. W przypadku wyroków sądów polubownych wydanych za granicą konieczne jest wyznaczenie rozprawy.

Sąd powszechny powinien odmówić uznania lub stwierdzenia wykonalności wyroku sądu polubownego, jeżeli stwierdzi że:

  • według przepisów ustawy spór nie może być poddany pod rozstrzygnięcie sądu polubownego

    lub

  • uznanie lub wykonanie wyroku sądu polubownego lub ugody przed nim zawartej byłoby sprzeczne z podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej.

Jeżeli strony nie postanowiły inaczej to postępowanie przed sądem polubownym ma charakter jednoinstancyjny (stronom nie przysługuje możliwość odwołania do sądu polubownego), co wynika z art. 1205 § 2 kpc

Jakie są obowiązki sądu podczas stwierdzania wykonalności wyroku sądu polubownego?

Na wstępie przytoczymy treść art. 1213 k.p.c.: O uznaniu albo stwierdzeniu wykonalności wyroku sądu polubownego lub ugody przed tym sądem zawartej sąd orzeka na wniosek strony. Do wniosku strona jest obowiązana załączyć oryginał lub poświadczony przez sąd polubowny odpis jego wyroku lub ugody przed nim zawartej, jak również oryginał zapisu na sąd polubowny lub urzędowo poświadczony jego odpis. Jeżeli wyrok sądu polubownego lub ugoda przed nim zawarta albo zapis na sąd polubowny nie są sporządzone w języku polskim, strona jest obowiązana dołączyć uwierzytelniony ich przekład na język polski.

Art. 1213 k.p.c. zatem wyraźnie wymaga od wnioskodawcy załączenia wyroku sądu polubownego lub ugody przed nim zawartej, a zatem obowiązkiem sądu rozpatrującego sprawę jest na wstępie ustalenie czy przedstawiony mu dokument jest wyrokiem sądu polubownego, a zatem niezbędne jest ustalenie, czy pochodzi od sądu polubownego. Negatywne ustalenia w tym zakresie zobowiązują Sąd do odmowy nadania w/w dokumentowi klauzuli wykonalności bowiem nie jest on wyrokiem. Nadanie klauzuli wykonalności wyrokowi sądu polubownego na podstawie dokumentu, który nie został wydany przez sąd polubowny jest niezgodne z prawem. Taka czynność jest podstawą odpowiedzialności Skarbu Państwa za wydanie niezgodnego z prawem orzeczenia.

Na wyrok sądu polubownego, nie zaś dowolny dokument wskazuję również art. 1214 k.p.c., co dodatkowo akcentuje obowiązek potwierdzenia przez sąd powszechny pochodzenia wyroku od sądu polubownego.

W tym miejscu niezbędne jest przywołanie treści art. 1214 k.p.c:

Art. 1214. § 1. O uznaniu wyroku sądu polubownego lub ugody przed nim zawartej, nienadających się do wykonania w drodze egzekucji, sąd orzeka postanowieniem wydanym na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie sądu służy zażalenie.

§ 2. Sąd stwierdza wykonalność wyroku sądu polubownego lub ugody przed nim zawartej, nadających się do wykonania w drodze egzekucji, nadając im klauzulę wykonalności.

§ 3. Sąd odmawia uznania albo stwierdzenia wykonalności wyroku sądu polubownego lub ugody przed nim zawartej, jeżeli:

1) według przepisów ustawy spór nie może być poddany pod rozstrzygnięcie sądu polubownego, 

2) uznanie lub wykonanie wyroku sądu polubownego lub ugody przed nim zawartej byłoby sprzeczne z podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej (klauzula porządku publicznego). 

Stosownie do treści cytowanego artykułu kontrola wydanego w Polsce wyroku sądu polubownego ogranicza się do oceny, czy dany spór mógł być poddany pod rozstrzygnięcie sądu polubownego oraz czy uznanie lub wykonanie wyroku sądu polubownego byłoby sprzeczne z podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej (klauzula porządku publicznego). Ponieważ ustawodawca dopuszcza możliwość zrównania mocy takiego tytułu z mocą tytułu pochodzącego od sądu państwowego, to konieczne jest również ustalenie na tym etapie, czy nadanie klauzuli wykonalności takiemu tytułowi nie jest sprzeczne z podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej.

Art. 1214§3 pkt. 2 k.p.c w sposób wyraźny nakłada na sąd obowiązek odmowy uznania albo stwierdzenia wykonalności wyroku sądu polubownego, jeżeli byłoby to sprzeczne z podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej (klauzula porządku publicznego)

Przywołana treść art. 1214§3 pkt. 2 k.p.c stanowi imperatyw pewnego zachowania sądu w przypadku spełnienia przesłanek w nim wymienionych, niezastosowanie się do niego stanowi rażące naruszenie prawa.

W postępowaniu o uznanie lub stwierdzenie wykonalności wyroku sądu polubownego, sąd ma obowiązek zbadania czy zostały spełnione wymagania proceduralne, związane z wydaniem wyroku przez sąd arbitrażowy. Oczywiście sąd może ustalić treść wyroku na podstawie przedłożonych mu akt sądu polubownego, nie mając kompetencji do merytorycznego badania rozstrzygnięcia, poza jednym wypadkiem, a mianowicie gdy wykonanie wyroku byłoby sprzeczne z zasadami porządku prawnego Rzeczpospolitej Polskiej, a więc klauzulą porządku publicznego. Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego (postanowienie z dnia 28 października 1993r., sygn. akt II CRN 70/93): „Sąd odmówi wydania postanowienia, jeżeli ze złożonych akt sądu polubownego wynika, że wyroki lub ugoda treścią swą uchybia praworządności lub zasadom współżycia społecznego w Rzeczpospolitej Polskiej. Nie ulega wątpliwości, że ustawodawca ograniczył – w tym postępowaniu – sąd państwowy do korzystania tylko z jednego źródła informacji, a mianowicie do złożonych w tym sądzie akt sądu polubownego. Postępowanie o stwierdzenie wykonalności orzeczenia sądu polubownego powinno być – jak się powszechnie podkreśla w literaturze przedmiotu – z natury rzeczy krótkie i proste, co byłoby niewykonalne w wypadku konieczności przeprowadzenia dowodów celem ustalenia okoliczności faktycznych, niezbędnych do wyrażenia oceny, czy orzeczenie treścią swą uchybia praworządności lub zasadom współżycia społecznego. Jednakże istniejące ograniczenie nie zwalnia, a przeciwnie, wobec szczupłego z reguły materiału, którym sąd stwierdzający wykonalność dysponuje, nakłada na sąd państwowy obowiązek wnikliwego badania treści przedstawionych mu dokumentów i pism, nie wyłączając badania toku i rodzaju czynności dotychczas przez strony zdziałanych oraz skutków, jakie mogą one wywołać względem osób trzecich.”

Zatem sąd powszechny, który pomimo sprzeczności wyroku sądu polubownego z podstawowymi zasadami prawnymi obowiązującymi w Polsce nada takiemu orzeczeniu klauzulę wykonalności, dopuszcza się naruszenia prawa. Taka bezprawność jest oczywiście podstawą odpowiedzialności Skarbu Państwa za wydanie prawomocnego orzeczenia.

W tym miejscu warto przytoczyć historię jednej z prowadzonych przez kancelarię spraw, która nierozerwalnie wiąże się z sądownictwem polubownym procedurą stwierdzania wykonalności wyroku sądu polubownego.

Sąd polubowny Binar

W roku 2015 polski wymiar sprawiedliwości wstrząsnęły doniesienia o fikcyjnych wyrokach sądu arbitrażowego BINAR mającego siedzibę w Warszawie oraz Talinie w Estonii. Oszuści wykorzystując lukę w prawie w postaci braku skatalogowania listy stałych sądów arbitrażowych tworzyli fałszywe tytuły egzekucyjne, którym następnie Sąd Okręgowy w Warszawie XX Wydział Gospodarczy nadawał klauzulę wykonalności. Celem ataków były duże spółki z branży paliwowej, które o fakcie wydania wyroku sądu polubownego i stwierdzenia jego wykonalności dowiadywali się dopiero na etapie wszczęcia egzekucji komorniczej przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Śremie Roberta Śron.

Dla przypomnienia sprawy cywilne mogą być poddawane pod rozstrzygnięcie zarówno sądom powszechnym jak i sądom polubownym. Podstawą przekazania do rozstrzygnięcia sprawy cywilnej pod rozstrzygnięcie sądu polubownego stanowi zapis na sąd polubowny. W kodeksie postępowania cywilnego zapis na sąd polubowny unormowany jest w art. 1161§1 k.p.c. i wyraźnie wskazuję, iż jest dokonywany poprzez umowę stron.

Sądy polubowne zaś dzielą się na stałe oraz powoływane mocą woli stron dla rozstrzygnięcia danego sporu już istniejącego.

Oszuści, którzy wykorzystali lukę w polskim prawie założyli stronę internetową Stałego Niezależnego Międzynarodowego Sądu Arbitrażowego BINAR: http://www.binararbitration.pl/vahekohus/index.html, zamieścili tam regulamin oraz adres i numer telefonu. Niestety wszelkie próby kontaktu z rzekomym sądem arbitrażowym są daremne. Ponadto podany adres przy ul. Emili Plater w Warszawie jest adresem wirtualnym i faktycznie trudno powiedzieć czy jakikolwiek podmiot ma tam siedzibę. Warto podkreślić, iż rzekomy Stały Niezależny Międzynarodowy Sąd Arbitrażowy BINAR ma numer KRS 0000039560, o którym dowiedzieliśmy się przeglądając akta sprawy o stwierdzenia wykonalności rzekomego wyroku pochodzącego od w/w sądu. Po sprawdzeniu przedmiotowego numeru KRS, ku naszemu zdumieniu okazało się, iż pod wskazanym w zapisie na Sąd polubowny numerem KRS 0000039560 występuje zupełnie inny podmiot: Binar Sp. z o.o. mający siedzibę w Warszawie przy ul. Domaniewskiej. Dalsza lektura odpisu aktualnego KRS Stałego Niezależnego Międzynarodowego Sądu Arbitrażowego BINAR(bądź zgodnie z KRS Binar sp. z o.o.) prowadzi do wniosku, iż w/w podmiot jest w istocie firmą zajmującą się szeroko rozumianą działalnością budowlaną. Nadto wskazać należy, iż podmiot o numer KRS 00000395604 tj. BINAR sp. z o.o. nie może być również poczytywany jako sąd arbitrażowy powołany przez strony ad hoc z uwagi na całkowitą sprzeczność z nazwą Stałego Niezależnego Międzynarodowego Sądu Arbitrażowego BINAR, którego literalne brzmienie sugeruję instytucjonalny i stały charakter w/w podmiotu.

Dalsze zdumienie pojawiło się, gdy odkryliśmy, iż właścicielem i jedynym członkiem zarządu spółki Binar sp. z o.o. jest ta sama osoba która była jedynym reprezentantem estońskiej spółki OÜ Aaborn na której rzecz nadano klauzulę wykonalności wyrokowi sądu polubownego czyli rzekomego wierzyciela.

W tym miejscu warto postawić zasadnicze pytanie: Dlaczego w takim razie Sąd Okręgowy w Warszawie XX Wydział Gospodarczy nadał dokumentowi pochodzącemu od firmy budowlanej klauzulę wykonalności i tym samym stworzył tytuł wykonawczy opiewający na kilka milionów złotych?

Art. 1213 k.p.c. wyraźnie wymaga od wnioskodawcy załączenia wyroku sądu polubownego lub ugody przed nim zawartej, a zatem niezbędną czynnością jaką musi podjąć Sąd rozpatrujący sprawę jest ustalenie czy przedstawiony mu dokument jest wyrokiem sądu polubownego, a zatem niezbędne jest ustalenie, czy pochodzi od sądu polubownego. Negatywne ustalenia w tym zakresie zobowiązują Sąd do odmowy nadania w/w dokumentowi klauzuli wykonalności bowiem nie jest on wyrokiem. Powyższe ma tym większe znaczenie, gdy zapis na sąd polubowny wskazuje na Stały Sąd Arbitrażowy – czyli podmiot stały, który można zweryfikować i ustalić czy rzeczywiście jest sądem polubownym i może wydawać wyroki. Niestety swoisty automatyzm w stosowaniu prawa przez Sądy doprowadził do kuriozalnych sytuacji, w których fałszywym wyrokom pochodzącym od nieistniejących sądów arbitrażowych nadaje się klauzę wykonalności. Sprawa jest tym bardziej bulwersująca, iż każdy z rzekomych wyroków opiewał na wielomilionowe kwoty, zaś od uchronienia przedsiębiorców od tak dotkliwych strat wystarczyło zwykłe porównanie numeru KRS z zapisu na sąd polubowny z tym z odpisu aktualnego przedsiębiorców na stronie ministerstwa sprawiedliwości. Powyższe należy traktować jako absolutne minimum, które sąd nadając klauzulę wykonalności wyrokowi sądu polubownego musiał zrobić, zwłaszcza przy wysokości kwoty na którą opiewał w/w wyrok.

Niezgodność z prawem wydania postanowienia przez Sąd Okręgowy w Warszawie XX Wydział Gospodarczy, wyrokowi rzekomego sądu polubownego polegała na nadaniu klauzuli wykonalności dokumentowi, który nie spełniał wymogów wskazanych w art. 1213 k.p.c i 1214 k.p.c czyli niebędącemu wyrokiem pochodzącym od sądu polubownego ponieważ rzekomy Stały Niezależny Międzynarodowy Sąd Arbitrażowy BINAR nie był sądem polubownym. Nadanie klauzuli wykonalności przez sąd następuje m.in. po przedłożeniu wyroku sądu polubownego – nie zaś dowolnemu dokumentowi. Uprawnionym jest wniosek, iż Sąd Okręgowy w Warszawie XX Wydział Gospodarczy postawieniem nadał klauzulę wykonalności pomimo braku formalnego wniosku pochodzącemu od wnioskodawcy OU Aabron z siedzibą w Estonii czyli załączenia wyroku sądu polubownego, bowiem dokument załączony nie był wyrokiem. Powyższe postanowienie, jest w naszej opinii podstawą odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkody jakie wyrządzono w/w prawomocnym orzeczeniem niezgodnym z prawem.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Piotr Zieliński

Kontakt: kom: + 48 697 053 659 lub tel: + 48 22 629 00 36

Podziel się na:
  • Facebook
  • Google Bookmarks
  • Blip
  • Blogger.com
  • Flaker
  • Gadu-Gadu Live
  • Google Buzz
  • RSS
  • StumbleUpon
  • Twitter
  • Wykop
  • Drukuj
  • Poleć
  • LinkedIn
Ten wpis został opublikowany w kategorii artykuły. Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *


8 − 4 =

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>