Czynny żal przy przestępstwie oszustwa kredytowego ( art. 297 § 3 k.k)

 Zgodnie z art. 297 § 3 k.k nie podlega karze, kto przed wszczęciem postępowania karnego dobrowolnie zapobiegł wykorzystaniu wsparcia finansowego lub instrumentu płatniczego, określonych w § 1, zrezygnował z dotacji lub zamówienia publicznego albo zaspokoił roszczenia pokrzywdzonego.

Zatem możliwość zastosowania zawartej w tym przepisie klauzuli niepodlegania karze jest uzależnione od okazania przez sprawcę czynnego żalu. Jednakże, aby sprawca mógł skorzystać z tej instytucji konieczne jest spełnienie przez niego kumulatywnie dwóch warunków:

  • podjęcie określonych czynności (które mają polegać na zapobieżeniu wykorzystaniu danego instrumentu lub rezygnacji z dotacji bądź zamówienie publicznego albo zaspokojeniu roszczeń pokrzywdzonego) jeszcze przed wszczęciem postępowania,

  • dobrowolne działanie sprawcy.

Należy wskazać, iż termin „przed wszczęciem postępowania karnego” dotyczy postępowania in rem. To znaczy, iż możliwe jest skorzystanie z dobrodziejstwa niepodlegania karze, jeżeli sprawca podejmie działania, które mają polegać na zapobieżeniu wykorzystaniu danego instrumentu lub rezygnacji z dotacji bądź zamówienie publicznego albo zaspokojeniu roszczeń pokrzywdzonego do momentu formalnego wszczęcia postępowania karnego w danej sprawie.

Odnosząc się natomiast do drugiego warunku tj. konieczności dobrowolnego działania sprawcy należy podkreślić, iż dobrowolność nie odnosi się do np. pozytywnych relacji pomiędzy pokrzywdzonym a sprawcą. Wystarczające jest ustalenie, iż bez żadnego przymusu fizycznego sprawca czynu doprowadził do wskazanych w art. 297 § 3 k.k okoliczności. Motywy (np. strach przed odpowiedzialnością karną, wyrzuty sumienia, nieopłacalność przestępstwa), dla których sprawca naprawił szkodę nie mają znaczenia dla określenia kwestii dobrowolności. W orzecznictwie podkreśla się, iż zachowanie dobrowolne nie musi być podyktowane pobudkami zasługującymi na aprobatę.

Podkreśla się, iż czynny żal nie musi być spełniony osobiście – nawet zaspokojenie roszczeń pokrzywdzonego może nastąpić za pośrednictwem osoby trzeciej, jednakże wymagane jest ustalenie, iż nastąpiło to z inicjatywy sprawcy. Warunku „dobrowolności”, o którym mowa w art. 297 § 3 k.k, nie spełnia więc oczekiwanie, że kredyt i tak zostanie spłacony.

autor artykułu: aplikant adwokacki Patrycja Ponikowska

kontakt tel. 697 053 659 lub 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | 1 komentarz

Kiedy działania dłużnika prowadzą do uszczuplenia możliwości zaspokojenia wierzyciela?

Pytanie zadane w tytule artykułu jest istotne z punktu widzenia wypełnienia znamion przestępstwa z art. 300 § 1 lub 2 k.k. Najczęściej bowiem zdarza się, że dłużnik, który ukrywa lub zbywa swój majątek nie tyle całkowicie uniemożliwia egzekucję długów, co utrudnia, a więc, jak jest to określone w przepisie „uszczupla możliwość zaspokojenia wierzyciela”. Celem niniejszego artykułu jest wyjaśnienie tego pojęcia.

Na prostym przykładzie wygląda to w ten sposób:

Wierzyciel ma wobec dłużnika świadczenie na 100.000 złotych. Jedyna możliwość prowadzenia egzekucji istnieje z nieruchomości należących do dłużnika. Dłużnik ma dwie nieruchomości, o wartości 50.000 złotych każda.

W sytuacji, gdy dłużnik darowałby obie te nieruchomości znajomemu, należałby mówić o udaremnieniu egzekucji w rozumieniu przepisu art. 300 k.k., gdyż niemożliwe byłoby odzyskanie ani złotówki z przysługującej wierzytelności.

Gdyby natomiast dłużnik dokonał darowizny tylko jednej nieruchomości, to wtedy możliwość dochodzenia roszczeń zostałaby jedynie uszczuplona, gdyż wciąż istniałaby możliwość wyegzekwowania części roszczenia.

Dłużnik popełnia przestępstwo na szkodę wierzyciela w obu opisanych w przykładzie sytuacjach – zarówno gdy jego zachowanie całkowicie udaremnia zaspokojenie wierzyciela, jak i wtedy gdy jedynie częściowo uszczupla możliwość odzyskania wierzytelności.

W praktyce duże wątpliwości pojawiają się w sytuacji, gdy dłużnik sprzedał bądź darował niektóre ze składników swojego majątku, a pozostały w jego własności majątek teoretycznie pozwala na zaspokojenie wierzyciela, ale w praktyce egzekucja ta spotyka się ze znacznymi utrudnieniami.

Niektóre ze składników majątku dłużnika, mimo że czasem przedstawiają dużą wartość, nie dają wierzycielowi nadziei na przeprowadzenie z nich skutecznej egzekucji. Dzieje się tak np. w przypadku akcji niektórych spółek akcyjnych. Zbycie akcji niektórych spółek, szczególnie o strategicznym znaczeniu dla gospodarki, wymaga zgody zarządu, a czasem nawet organów administracji państwowej. Z tego względu egzekucja tych akcji, poprzez ich sprzedaż i przekazanie uzyskanych kwot wierzycielowi napotyka nieraz na bardzo duże trudności. Dużo prostsza do skutecznego przeprowadzenia jest np. egzekucja z nieruchomości.

W związku z tym nasuwa się pytanie: czy w sytuacji, gdy dłużnik przekaże w drodze darowizny nieruchomość, a w jego majątku pozostaną akcje, których w praktyce nie da się sprzedać, ale których wartość w teorii wystarcza na zaspokojenie wierzyciela, można mówić o uszczupleniu możliwości zaspokojenia wierzyciela, a zatem o popełnieniu przestępstwa z art. 300 k.k. przez dłużnika.

Moim zdaniem – jak najbardziej tak. Przepis art. 300 k.k. chroni interesy wierzyciela, polegające na możliwości dokonania skutecznej egzekucji. Jeśli działania dłużnika sprawiają, że możliwość zaspokojenia roszczeń są iluzoryczne, lub egzekucja , to oczywiste jest, że wyzbycie się części majątku. Z przestępstwem będziemy mieli do czynienia nawet, jeśli wartość pozostałego majątku jest w teorii wystarczająca do zaspokojenia wierzyciela.

Podsumowując – dla oceny, czy wyzbycie się części majątku stanowi o uszczupleniu możliwości zaspokojenia wierzyciela (i w konsekwencji o popełnieniu przestępstwa z art. 300 § 1 lub 2 k.k.) jest istotne nie tylko to, czy wartość pozostałego we władaniu dłużnika majątku wystarcza dla zaspokojenia roszczeń, ale także to, czy egzekucja z tego majątku jest realna.

Jeśli zatem Twój dłużnik wyzbywa się majątku, czym utrudnia prowadzenie egzekucji – złóż zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa.

kontakt tel. 697 053 659 lub 22 629 00 36

 

Opublikowano artykuły | 1 komentarz

Na czym polega przestępstwo „transferowego niezaspokojenia należności wierzycieli” z art. 301 § 1 k.k.?

Kolejnym przestępstwem, które ma chronić interesy wierzycieli przed nieuczciwymi dłużnikami jest, regulowane w art. 301 § 1 k.k., przestępstwo tzw. transferowego niezaspokojenia należności wierzycieli. W tym artykule postaram się przybliżyć na czym polega to przestępstwo i kto może być jego sprawcą oraz pokrzywdzonym.

Przestępstwo to może zostać popełnione jedynie przez dłużnika, który ma kilku wierzycieli. W kodeksie karnym nie zostało bliżej określone jak wielu wierzycieli powinien mieć dłużnik, aby można było mówić o popełnieniu tego przestępstwa. W doktrynie i orzecznictwie sądów przyjmuje się natomiast, że wierzycieli tych powinno być co najmniej trzech.

Zgodnie z brzmieniem art. 301 § 1 k.k. przestępstwo popełnia dłużnik, który udaremnia lub ogranicza zaspokojenie wierzytelności przez to, że tworzy w oparciu o przepisy prawa nową jednostkę gospodarczą i przenosi na nią składniki swojego majątku. Można wyróżnić więc dwa elementy, które muszą zaistnieć wspólnie, aby było można mówić o popełnieniu tego przestępstwa:

  • dłużnik tworzy, w ramach obowiązujących przepisów, nową jednostkę gospodarczą (spółkę, fundację);

  • dłużnik przenosi na ten utworzony podmiot składniki swojego majątku.

Nie jest konieczne, aby czynności te zostały wykonane przez dłużnika w niedługim odstępie czasu. Dłużnik może założyć nową spółkę na długi czas przed tym, jak przeniesie na nią składniki swojego majątku. Podobnie umowa przeniesienia składników majątku może zostać zawarta pod warunkiem lub z określeniem terminu, jeszcze przed tym jak dłużnik utworzy nową jednostkę gospodarczą.

Prokurator powinien udowodnić  natomiast, że dłużnik założył nowy podmiot gospodarczy tylko dlatego, żeby przenieść na niego swój majątek i w ten sposób udaremnić zaspokojenie wierzycieli. W praktyce jest to niezwykle trudne. Należy bowiem wykazać związek przyczynowy pomiędzy założeniem spółki a działaniem na niekorzyść wierzycieli. Z pewnością działania dłużnika muszą zostać podjęte już po tym, jak powstanie wierzytelność, której zaspokojone ma zostać udaremnione w związku z przestępstwem. Nie jest możliwe przypisanie dłużnikowi sprawstwa przestępstwa udaremnienia zaspokojenia wierzytelności, która jeszcze nie istnieje.

Podobnie jak w przypadku przestępstwa z art. 300 k.k., dla popełnienia czynu z art. 301 § 1 k.k. nie jest konieczne, aby całkowicie udaremnić możliwość zaspokojenia wierzyciela. Dla zaistnienia przestępstwa wystarczające jest, aby działania dłużnika uniemożliwiały wyegzekwowanie świadczenia chociażby w części.

Podsumowując, pomimo, że przepis art. 301 § 1 k.k. wydaje się skutecznym narzędziem w rękach wierzycieli przeciwko nieuczciwym dłużnikom, jednakże wykazanie tego, że doszło do popełnienia przestępstwa leży po stronie pokrzywdzonego wierzyciela i Prokuratora. Z racji, że jednym ze znamion tego przestępstwa jest założenie nowego podmiotu gospodarczego tylko po to, aby przenieść na niego swój majątek i w ten sposób uniemożliwić wierzycielowi skuteczne dochodzenie roszczeń, dowodzenie tych okoliczności bywa czasami niezwykle trudne.

kontakt tel. 697 053 659 lub 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | 1 komentarz

Oszustwo kredytowe z zaniechania (art. 297 § 2 k.k.)

Tak zwane oszustwo kredytowe z zaniechania (art. 297 § 2 k.k.) polega na zaniechaniu (wbrew ciążącemu obowiązkowi) powiadomienia właściwego podmiotu o powstaniu sytuacji mogącej mieć wpływ na wstrzymanie albo ograniczenie wysokości udzielonego wsparcia finansowego, lub zamówienia publicznego albo na możliwość dalszego korzystania z instrumentu płatniczego.

Należy wskazać, iż jest to przestępstwo bezskutkowe. Dla bytu tego przestępstwa nie jest konieczne zaistnienie jakiejkolwiek szkody, wystarczające jest, że w związku z niepowiadomieniem właściwego podmiotu o powstaniu okoliczności w nim wyliczonych została stworzona możliwość zagrożenia niezrealizowania celu, w jakim dany instrument został udzielony.

Należy zastanowić się kiedy dany podmiot ma obowiązek poinformować właściwy organ o powstaniu sytuacji określonej w art. 297 § 2 k.k. Katalog takich sytuacji nie jest zamknięty. Źródłem zobowiązania przykładowo może być ustawa, regulamin czy umowa.

Przykładem ustawowego źródła zobowiązania jest art. 74 ustawy prawo bankowe. Zgodnie z tym artykułem w czasie obowiązywania umowy kredytu kredytobiorca jest obowiązany przedstawić – na żądanie banku – informacje i dokumenty niezbędne do oceny jego sytuacji finansowej i gospodarczej oraz umożliwiające kontrolę wykorzystania i spłaty kredytu. Należy jednak pamiętać, iż powyższy artykuł nie nakłada na kredytobiorcę obowiązku działania z własnej inicjatywy. Oznacza to, iż jeśli zakres uprawnień kontrolnych banku nie został określony w umowie, odmowa poddania się czynnościom kontrolnym banku nie może być podstawą wypowiedzenia umowy kredytowej.

Umowa również może być źródłem obowiązku wynikającego z art. 297 § 2 k.k. W takiej umowie beneficjent dobrowolnie przyjmuje na siebie zobowiązanie powiadomienia podmiotu udzielającego o swojej sytuacji prawnej i finansowej.

Źródłem obowiązku powiadomienia właściwego podmiotu o powstaniu sytuacji mogącej mieć wpływ na wstrzymanie albo ograniczenie wysokości udzielonego wsparcia finansowego, lub zamówienia publicznego albo na możliwość dalszego korzystania z instrumentu płatniczego jest regulamin. W regulaminie może być zawarty obowiązek beneficjenta przedstawienia na żądanie udzielającego (np. banku) aktualnych informacji takich jak: udzielonych poręczeń i gwarancji, zaciągniętych kredytów i pożyczek, zmiany zamieszkania.

Podsumowując dla osoby korzystającej z danego instrumentu finansowego źródłem obowiązku powiadomienia z art. 297 § 2 k.k jest najczęściej umowa o udzielenie danego instrumentu finansowego. Z kolei dla pracowników udzielających instrumentu finansowego są to najczęściej wewnętrzne uregulowania instytucji udzielającej.

Wskazane powyżej źródła obowiązku powiadomienia o określonej w art. 297 § 2 k.k sytuacji są podstawą do zakreślenia kręgu adresatów tego obowiązku. Adresatami są więc beneficjenci, podmioty udzielające określonych instrumentów obrotu gospodarczego oraz osoby sprawujące nadzór i kontrolę nad ich wykorzystaniem.

Należy wskazać, iż zgodnie z 297 § 2 k.k przedmiotem niepowiadomienia (zaniechania) są informacje o powstaniu sytuacji „mogącej mieć wpływ na wstrzymanie albo ograniczenie wysokości udzielonego wsparcia finansowego lub zamówienia publicznego albo na możliwość dalszego korzystania z elektronicznego instrumentu płatniczego”. Dlatego też nie chodzi tu o każdą informację o beneficjencie danego instrumentu obrotu. W praktyce chodzi o każdą informację dotyczącą pogorszenia się sytuacji finansowej beneficjenta czy też możliwości realizacji przyjętego zobowiązania.

autor artykułu: aplikant adwokacki Patrycja Ponikowska

kontakt tel. 697 053 659 lub 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | 3 komentarzy

Czy na podstawie wyroku sądu karnego zasądzającego obowiązek naprawienia szkody może być prowadzona egzekucja komornicza?

Sądy karne orzekając w sprawach o przestępstwa gospodarcze, np. w sprawach o działania na szkodę wierzyciela często nakładają na skazanego – dłużnika obowiązek naprawienia szkody spowodowanej przestępstwem. Naprawienie szkody polega na zapłacie przez dłużnika określonej kwoty pieniężnej, odpowiadającej wysokości poniesionej szkody, na rzecz wierzyciela. W związku z tym pojawia się pytanie – czy prawomocny wyrok sądu karnego, w którym został nałożony obowiązek naprawienia szkody może stanowić tytuł wykonawczy, na podstawie którego prowadzona jest egzekucja komornicza?

Odpowiedź na to pytanie jest jak najbardziej twierdząca. Wierzyciel, dysponując prawomocnym wyrokiem karnym skazującym dłużnika i nakładającym na niego obowiązek naprawienia szkody może zwrócić się o wszczęcie postępowania egzekucyjnego, w sytuacji gdy dłużnik opóźnia się z zapłatą. Aby tego dokonać, należy złożyć wniosek do sądu karnego, który wydał wyrok, o nadanie mu klauzuli wykonalności w zakresie punktu wyroku dotyczy naprawienia szkody. Nadanie klauzuli jest niezbędne, ponieważ tylko na podstawie wyroku opatrzonego taką klauzulą Komornik może wszcząć i prowadzić egzekucję. Nadając klauzulę wykonalności Sąd stwierdza po prostu, że wyrok nadaje się do egzekucji.

Po tym jak wierzyciel uzyska tytuł wykonawczy powinien skierować wniosek o wszczęcie egzekucji do Komornika właściwego dla miejsca zamieszkania dłużnika. Do wniosku należy dołączyć oryginał wyroku opatrzonego klauzulą wykonalności, a w treści wniosku wskazać, przeciwko którym składnikom majątku dłużnika egzekucja powinna zostać skierowana. Należy więc wskazać znane nam nieruchomości dłużnika, cenne rzeczy ruchome (samochody, biżuterię) czy miejsce zatrudnienia, tak, aby Komornik mógł zająć jego wynagrodzenie za pracę.

Jak pisałem w jednym z wcześniejszych artykułów, obowiązek naprawienia szkody często jest orzekany, obok kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, na podstawie art. 72 § 2 k.k. i stanowi tzw. „środek probacyjny”. Probacyjny, gdyż związany z poddaniem sprawcy próbie. Jeśli zatem dłużnik nie będzie, ze swojej winy, naprawiał winy zgodnie z wyrokiem sądowym, próba której został poddany może zostać uznana za niepomyślną, a w konsekwencji sąd zarządzi wykonanie dotychczas zawieszonej kary pozbawienia wolności.

Fakt, że wyrok sądu karnego może stanowić podstawę do egzekucji od dłużnika wierzytelności, których zaspokojenie zostało udaremnione przez działania dłużnika zmierzające do wyzbycia się majątku celem pokrzywdzenia wierzyciela, sprawia że warto rozważyć złożenie zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, w sytuacji gdy mamy do czynienia z nieuczciwym dłużnikiem.

kontakt tel. 697 053 659 lub 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | 1 komentarz

Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością jako pokrzywdzony przestępstwem działania na szkodę wierzyciela z art. 300 § 1 lub § 2 k.k.

Celem niniejszego artykułu jest przybliżenie uprawnień, które przysługują osobom prawnym, które są pokrzywdzone przestępstwem działania na szkodę wierzyciela z art. 300 §1 lub §2 k.k. Uprawnienia te przedstawię na przykładzie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością.

Na początku podkreślę wyraźnie, że nie ma żadnych przeszkód, aby spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, która poniosła stratę w wyniku nieuczciwych działań dłużnika, została uznana za pokrzywdzoną w procesie karnym o przestępstwo z art. 300 § 1 lub § 2 k.k.

Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością może zostać uznana przez Prokuratora za pokrzywdzoną przestępstwem jeśli działania dłużnika zmierzające do ukrycia bądź udaremnienia majątku mają na celu uniemożliwienie spółce zaspokajania swoich roszczeń. Oznacza to, że aby spółka uzyskała status strony – pokrzywdzonego w sprawie musi zostać spełnionych kilka warunków:

  • spółka powinna mieć wymagalną wierzytelność wobec dłużnika;

  • działania dłużnika związane z udaremnianiem majątku mają na celu uniemożliwienie zaspokojenia tej wierzytelności.

Przestępstwo z art. 300 § 1 k.k. ma charakter przestępstwa wnioskowego, tj. Prokurator rozpocznie ściganie dłużnika dopiero po stosownym wniosku pokrzywdzonego wierzyciela. Postępowanie w sprawie o przestępstwo udaremniania egzekucji z art. 300 § 2 k.k. wszczynane jest natomiast przez Prokuratora z urzędu. W praktyce wszczęcie postępowania zarówno w sprawie o przestępstwo z art. 300 § 1 jak i w sprawie o przestępstwo z 300 § 2 k.k. inicjowane jest najczęściej poprzez złożenie do Prokuratury pisemnego zawiadomienia o podejrzeniu popełnieniu przestępstwa przez pokrzywdzonego wierzyciela. W tym piśmie spółka powinna dokładnie opisać wierzytelność, która przysługuje jej wobec sprawcy, a także wskazać jakiego typu działania są podejmowane przez dłużnika celem udaremnienia swojego majątku. Należy też od razu dołączyć całą dokumentację związaną ze sprawą.

Spółka, która zostanie uznana za pokrzywdzonego w procesie karnym, ma prawo uczestniczyć, za pośrednictwem swoich organów lub pełnomocnika, w czynnościach procesowych. Może również składać wnioski dowodowe, a także środki odwoławcze (zażalenie, apelacja) w sytuacji, gdy rozstrzygnięcie Prokuratora lub Sądu będzie niesatysfakcjonujące.

Co najważniejsze, na rzecz wierzyciela – pokrzywdzonego może zostać zasądzony obowiązek naprawienia szkody, którą spowodowały dążenia dłużnika do udaremnienia swojego majątku. Oznacza to, że w wyroku skazującym, poza karą, sąd orzeknie także obowiązek zapłaty na rzecz spółki kwot pieniężnych, które zostały uszczuplone poprzez popełnienie przestępstwa przez dłużnika. Sądy najczęściej orzekają za tego typu przestępstwa kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania. Jeśli dłużnik nie będzie wywiązywał się z obowiązku naprawienia szkody, to narazi się na zarządzenie wykonania zawieszonej kary. Z doświadczenia zawodowego wiem, że perspektywa pójścia do więzienia skutecznie mobilizuje do spłaty zadłużenia, a przynajmniej jego części. W szczególności trzeba zauważyć, że pokrzywdzona przestępstwem spółka jest uprawniona do złożenia wniosku do sądu o zarządzenie wykonania kary.

Podsumowując – spółka z ograniczoną odpowiedzialnością jest uprawniona do występowania w charakterze strony – pokrzywdzonego lub oskarżyciela posiłkowego w postępowaniu karnym o przestępstwo udaremniania majątku z art. 300 § 1 i 2 k.k. Przysługuje jej szereg uprawnień procesowych, których właściwe wykorzystanie może doprowadzić do nałożenia na dłużnika obowiązku naprawienia szkody. Występowanie w charakterze strony jest dla spółki bezpłatne, za gromadzenie dowodów odpowiedzialne są ograny postępowania przygotowawczego (Prokuratura, Policja), a sankcja karna jest dla sprawcy dużo bardziej dotkliwa niż zasądzenie takiej samej kwoty w wyroku cywilnym. Z tych względów, w przypadku nieuczciwych praktyk ze strony dłużnika zawsze należy rozważyć złożenie zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa z art. 300 k.k.

kontakt tel. 697 053 659 lub 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | 1 komentarz

Bankowe potwierdzenie zobowiązania, instrument płatniczy i zamówienie publiczne jako instrumenty obrotu gospodarczego podlegające ochronie z art. 297 § 1 k.k

Celem niniejszego artykułu jest omówienie pojęcia: bankowego potwierdzenia zobowiązania, instrumentu płatniczego i zamówienia płatniczego jako instytucji korzystających z ochrony przepisu art. 297 § 1 k.k.

Potwierdzenie zobowiązania wynikającego z poręczenia lub gwarancji to instytucja, która jest uregulowana w art. 83 Ustawy Prawo bankowe. Zgodnie z tym przepisem bank może potwierdzić zobowiązanie innego banku wynikające z gwarancji bankowej lub z poręczenia udzielonego przez inny bank. W takim przypadku roszczenia z gwarancji (lub z poręczenia) można kierować do banku, który jej udzielił, lub do banku, który ją potwierdził, albo do obu tych banków łącznie, aż do zaspokojenia roszczeń wierzyciela.

Kolejnym instrumentem gospodarczym, który podlega ochronie z art. 297 § 1 k.k jest instrument płatniczy. Pojecie instrumentu płatniczego zostało uregulowane w art. 2 pkt 10 ustawy o usługach płatniczych. Zgodnie z tym przepisem instrument płatniczy to zindywidualizowane urządzenie lub uzgodniony przez użytkownika i dostawcę zbiór procedur, wykorzystywane przez użytkownika do złożenia zlecenia płatniczego. Zleceniem płatniczym jest zaś oświadczenie płatnika lub odbiorcy skierowane do jego dostawcy zawierające polecenie wykonania transakcji płatniczej.

Ostatnim instrumentem gospodarczym, który chroni artykuł 297 § 1 k.k to zamówienie publiczne. Należy wskazać, iż sfera zamówień publicznych jest szczególnie narażona na działania przestępcze. Pojęcie zamówienia publicznego zostało uregulowane w art. 2 pkt 13 ustawy Prawo zamówień publicznych. Zgodnie z tym przepisem zamówieniem publicznym jest umowa odpłatna zawierana między zamawiającym a wykonawcą, której przedmiotem są usługi, dostawy lub roboty budowlane. Umowa ta jest opłacana w całości lub w części ze środków publicznych. Przestępstwo z art. 297 § 1 k.k w odniesieniu do zamówień publicznych polega na przedłożeniu przez wykonawcę podrobionego, przerobionego, poświadczającego nieprawdę albo nierzetelnego dokumentu albo nierzetelnego, pisemnego oświadczenia dotyczącego okoliczności o istotnym znaczeniu dla uzyskania zamówienia publicznego. Dokumenty te mają potwierdzać spełnienie warunków udziału w postępowaniu oraz wymagań stawianych przez zamawiającego (wskazanych w ogłoszeniu o zamówieniu, specyfikacji istotnych warunków zamówienia, zaproszenia do składania ofert). Przykładowo mogą być to dokumenty, które potwierdzają posiadanie uprawnień do wykonywania określonej działalności lub czynności, a także wiedzy i doświadczenia, czy też dokumenty lub oświadczenia o niezaleganiu przez wykonawcę z podatkami i opłatami, wykazy wcześniej wykonanych dostaw lub usług.

autor artykułu: aplikant adwokacki Patrycja Ponikowska

kontakt tel. 697 053 659 lub 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | 1 komentarz

Akredytywa, dotacja i subwencja jako instrumenty obrotu gospodarczego podlegające ochronie z art. 297 § 1 k.k

Celem niniejszego artykułu jest omówienie pojęcia: akredytywy, dotacji i subwencji jako instytucji korzystających z ochrony przepisu art. 297 § 1 k.k.

Akredytywa jest to zobowiązanie banku działającego na zlecenie klienta do dokonania zapłaty na rzecz osoby trzeciej. Pojęcie akredytywy znajdujemy w art. 85 ust. i art. 86 ust. 1. ustawy Prawo Bankowe. Pierwszy z przepisów określa akredytywę dokumentową: „Bank, działając na zlecenie klienta, ale we własnym imieniu (bank otwierający akredytywę), może zobowiązać się pisemnie wobec osoby trzeciej (beneficjenta), że dokona zapłaty beneficjentowi akredytywy ustalonej kwoty pieniężnej, po spełnieniu przez beneficjenta wszystkich warunków określonych w akredytywie (akredytywa dokumentowa)”. W drugim zdefiniowano akredytywę pieniężną: „Bank, działając na zlecenie klienta, ale we własnym imieniu (bank otwierający), może zobowiązać się pisemnie wobec innego banku, że dokona zwrotu kwot wypłaconych beneficjentowi lub skupi weksle trasowane ciągnione przez beneficjenta na wskazany bank (akredytywa pieniężna)”.

Akredytywa to forma bezgotówkowych rozliczeń pieniężnej. W akredytywie mamy do czynienia z trzema podmiotami:

  • zleceniodawcą akredytywy

  • bankiem

  • beneficjentem akredytywy

Na podstawie akredytywy powstają dwa stosunki prawne. Pierwszy pomiędzy zleceniodawcą akredytywy a bankiem, a drugi pomiędzy bankiem a beneficjentem. Przedłożenie w banku zlecenia powoduje otwarcie akredytywy. Bank, który otwiera akredytywę zobowiązuje się do dokonania zapłaty na rzecz beneficjenta po spełnieniu przez niego warunków zawartych w akredytywie.

Pojęcie „dotacja” można interpretować jako bezzwrotne świadczenie budżetu państwa oraz budżetów samorządu terytorialnego w celu wsparcia określonej działalności. Dotacje występują najczęściej pod postacią dotacji celowych. Są one przyznawane na dane zadania lub cele z góry. Jeżeli dotacja nie zostanie wykorzystana, powinna być ona zwrócona do budżetu.

Kolejnym instrumentem gospodarczym podlegającym ochronie z art. 297 § 1 k.k jest subwencja. Subwencją jest bezzwrotne świadczenie budżetu państwa na rzecz jednostek samorządu terytorialnego, a także partii politycznych. Należy wskazać, iż subwencja jest rozdzielna tak samo jak dotacja tj. na określone zadania i cele, jednakże na na podstawie zobiektywizowanych kryteriów, np. liczby uczniów i mieszkańców.

autor artykułu: aplikant adwokacki Patrycja Ponikowska

kontakt tel. 697 053 659 lub 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | 1 komentarz

Pożyczka pieniężna, poręcznie i gwarancja jako instrumenty obrotu gospodarczego podlegające ochronie z art. 297 § 1 k.k

Celem niniejszego artykułu jest omówienie pojęcia: pożyczki pieniężnej, poręczenia, a także gwarancji jako instytucji korzystających z ochrony przepisu art. 297 § 1 k.k.

Umowa pożyczki znajduje swoją definicję w art. 720 § 1 Kodeksu Cywilnego. Zgodnie z z tym artykułem przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości.

Należy zwrócić uwagę, iż przepis art. 720 § 1 k.c dotyczy wszelkich pożyczek. Należy jednak wskazać, iż art. 297 § 1 k.k zawęża pojęcie pożyczki tylko do pożyczki pieniężnej, i jednocześnie w przepisie tym nie jest wskazane, iż musi to być pożyczka bankowa. Oznacza to, że przepis ten odnosi się do pożyczki pieniężnej udzielanej na podstawie art. 720 § 1 k.c., z ograniczeniem do podmiotów wymienionych w art. 297 § 1 k.k tj.: banków, jednostek organizacyjnych prowadzących podobną działalność gospodarczą na podstawie ustawy, organów lub instytucji dysponujących środkami publicznymi.

Poręczenie to kolejny instrument obrotu gospodarczego korzystający z obrony prawnej realizowanej przez przepis art. 297 § 1 k.k. Pojęcie poręczenia zostało uregulowane w przepisie 876 § 1 k.c. Zgodnie z tym przepisem przez umowę poręczenia poręczyciel zobowiązuje się względem wierzyciela wykonać zobowiązanie na wypadek, gdyby dłużnik zobowiązania nie wykonał. Z ochrony z art. 297 § 1 k.k korzysta: bank, jednostki organizacyjne prowadzące podobną działalność gospodarczą na podstawie ustawy, organy lub instytucje dysponujące środkami publicznymi. W praktyce będziemy mieć do czynienia głównie z poręczeniem udzielanym przez banki, ale również może to być poręczenie udzielane przez jednostki sektora finansów publicznych jako forma pomocy publicznej i interwencji państwa w funkcjonowanie rynku ( np. poręczenia kredytów zaciąganych na duże inwestycje).

Art. 297 § 1 k.k wymienia również gwarancję, która w drodze oszukańczego zachowania zamierza wyłudzić sprawca.

Gwarancja zabezpiecza ewentualne roszczenia wierzyciela w związku z udzieleniem przez niego danego instrumentu (np. kredytu). Zgodnie z art. 81 ust 1 ustawy Prawo Bankowe „Gwarancją bankową jest jednostronne zobowiązanie banku-gwaranta, że po spełnieniu przez podmiot uprawniony (beneficjenta gwarancji) określonych warunków zapłaty, które mogą być stwierdzone określonymi w tym zapewnieniu dokumentami, jakie beneficjent załączy do sporządzonego we wskazanej formie żądania zapłaty, bank ten wykona świadczenie pieniężne na rzecz beneficjenta gwarancji – bezpośrednio albo za pośrednictwem innego banku”. Pojęcie określone w art. 297 § 1 KK jest pojęciem szerszym i należy je rozumieć jako zabezpieczenie wykonania jakiejkolwiek umowy (na warunkach określonych w dokumencie gwarancyjnym).

autor artykułu: aplikant adwokacki Patrycja Ponikowska

kontakt tel. 697 053 659 lub 22 629 00 36

Opublikowano artykuły | 1 komentarz

Pojęcia z zakresu prawa upadłościowego, które są istotne w sprawach o przestępstwa gospodarcze.

W art. 300 § 1 k.k., który to przepis reguluje przestępstwo działania na szkodę wierzyciela – udaremniania majątku celem utrudnienia zaspokojenia wierzytelności, ustawodawca posługuje się kilkoma pojęciami, które swoje źródło mają w prawie upadłościowym. Chodzi mianowicie o pojęcia niewypłacalności oraz upadłości, jak również o pojęcia zagrożenia niewypłacalnością czy upadłością. Aby prawidłowo zrozumieć omawiany przepis kodeksu karnego należy odwołać się do ustawy – Prawo upadłościowe i naprawcze.

Właściwa interpretacja tych pojęć ma bardzo duże znaczenie w sprawach o przestępstwo z art. 300 § 1 k.k. Zgodnie z tym przepisem, przestępstwo popełnia jedynie ten dłużnik, który znajduje się w jednym z tych „stanów”. Jeśli dłużnik nie znajduje się stanie grożącej mu upadłości lub niewypłacalności to nie popełnia przestępstwa, nawet gdyby jego działania były w sposób oczywisty wymierzone w interesy wierzycieli. Wynika to z tego, że przepis ma chronić wierzycieli przed nieuczciwymi dłużnikami, których sytuacja finansowa jest tak zła, że każde kolejne rozporządzenie mieniem oznacza, iż wierzyciele nie będą mogli zostać zaspokojeni. Jednocześnie ochrona prawna wynikająca z przepisu art. 300 § 1 k.k. nie dotyczy sytuacji, w której dłużnik jest w dalszym ciągu wypłacalny, gdyż wtedy wierzyciel powinien korzystać z instytucji prawa cywilnego, a prawo karne stosować w ostateczności.

Dwa omawiane pojęcia są ze sobą ściśle powiązane. Zgodnie z art. 10 ustawy – Prawo upadłościowe i naprawcze upadłość ogłasza się w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny. Dłużnik niewypłacalny natomiast, w myśl art. 11 ust 1, to taki dłużnik, który nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. W odniesieniu do osób prawnych przesłanki niewypłacalności są zaostrzone. Osobę prawną (np. spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością, spółkę akcyjną) uważa się za niewypłacalną także wtedy, gdy jej zobowiązania przekroczą wartość jego majątku, nawet wówczas, gdy na bieżąco te zobowiązania wykonuje.

Zatem dłużnikiem, wobec którego może zostać ogłoszona upadłość jest podmiot, który nie płaci zaległych rachunków i innych zobowiązań pieniężnych, nawet jeśli ma majątek niezbędny na zapłatę tych zobowiązań. Oczywiście ocena, czy zachodzi już taki stan rzeczy powinna zostać dokonana indywidualnie w odniesieniu do każdego dłużnika, w oparciu o jego dokumenty księgowe.

Należy pamiętać, że przepis art. 300 § 1 k.k. mówi o zagrożeniu niewypłacalnością lub upadłością. Oznacza to, że dłużnik nie musi jeszcze być niewypłacalny aby to przestępstwo popełnić. Jeśli wszystko wskazuje na to, że wkrótce dojdzie do sytuacji, w której dłużnik straci możliwość regulowania swoich zobowiązań, to wtedy już można mówić o stanie zagrożenia niewypłacalnością. Stan zagrożenia musi być realny. Oznacza to, przypadek, w którym każdy profesjonalista – przedsiębiorca, analizując sytuację prowadzonej przez siebie firmy oceniłby, że wkrótce dojdzie do sytuacji, gdy konieczne będzie ogłoszenie upadłości z uwagi na niewypłacalność.

Zagrożenie upadłością następuje natomiast w chwili, gdy dłużnik zaprzestał płacenia długów, a nawet gdy istnieje bezpośrednie niebezpieczeństwo zaprzestania płacenia długów, np. dlatego, że stracił ważne źródło dochodów lub zaciągnął zbyt wiele zobowiązań w odniesieniu do aktualnej kondycji finansowej.

To po stronie oskarżyciela – Prokuratora lub wierzycieli leży obowiązek dowodzenia, że zaistniał stan zagrożenia upadłością lub zagrożenia niewypłacalnością. Jednak dłużnik ma możliwość, a czasami jest wręcz zmuszony, do podjęcia aktywnej obrony, tak aby wykazać przed sądem karnym, że nie zachodziły przesłanki do uznania, że zostało spełnione omawiane znamię przestępstwa z art. 300 § 1 k.k.

kontakt tel. 697 053 659 lub 22 629 00 36

 

Opublikowano artykuły | 1 komentarz